Circulair ondernemen tijdens de coronacrisis – consumptiegoederen

Blog

Als sectorcoördinator consumptiegoederen bij CIRCO heb ik contact met diverse brancheorganisaties, innovatieve ondernemers en bedrijvennetwerken. Dit zijn de netwerkpartners van CIRCO. Voor hun leden, het mkb, is het een spannende tijd. In dit artikel neem ik je mee langs drie sectoren en laten oud-deelnemers, bedrijven, en netwerkpartners van CIRCO zien waarom de coronacrisis het belang en de urgentie bevestigt om circulair te ondernemen.

Stella van Himbergen
Stella van Himbergen

19. Vepa 1

Om perspectief te hebben ná deze crisis is het juist nu tijd om je als bedrijf te oriënteren op vernieuwing. Hoe kun je met een circulaire insteek producten, diensten en bedrijfsprocessen in een nieuw bedrijfsmodel gieten? En hoe kun je daarmee kosten reduceren? Doe er juist nu je voordeel mee om er in je bedrijfsvoering invulling aan te geven. Ook wanneer je als bedrijf een doorstart maakt. Veel bedrijven starten na een crisis toch vaak in dezelfde sector. Daar heb je je hart en expertise immers liggen. Maar wat voor bedrijf wil je dan worden?

Kansen tijdens een crisis

We zien opvallende zaken tijdens de uitbraak van COVID-19. Denk bijvoorbeeld aan de schaarste in de gezondheidszorg. Zonder de ernst van deze crisis te willen bagatelliseren: daar liggen ook innovatiekansen en circulaire kansen. Diverse initiatieven kwamen de afgelopen weken voorbij. Hoe kunnen mondkapjes veilig hergebruikt worden? En door een tekort aan beademingsapparatuur wordt gedacht aan het opknappen van tweedehands apparaten.

Aan de hand van enkele CIRCO-netwerkpartners en oud-deelnemers schets ik een paar kansen uit de:

Kantoor- en projectmeubelbranche

Door productie in Azië krijgen veel bedrijven in Europa hun grondstoffen, onderdelen en producten nu niet op tijd. Door onze complexe en internationale productie- en logistieke ketens zijn we kwetsbaar geworden voor verstoringen. Is ons bedje weer gespreid als de productie weer langzaam opstart in Azië? Nee, want grondstoffenschaarste is een permanente crisis. Lokale productie zorgt voor minder kwetsbaarheid.

Een voorbeeld van lokale productie van een oud CIRCO-deelnemer in 2017 is Vepa, een kantoor- en projectmeubelfabrikant in Hoogeveen. Vepa fabriceert al haar producten in Nederland, uitsluitend met regionale grondstoffen. Het doel is om binnenkort volledig afvalloos te produceren. Dit proberen ze te bereiken door hergebruik te verkiezen boven recycling, ook als het gaat om hergebruik van onderdelen van andermans meubels.

Klantbehoud

Vepa verkoopt producten, maar daarnaast hanteren ze ook een Product-as-a-Service model. In dat laatste geval kan de klant het meubilair voor een bepaalde periode gebruiken, maar blijft Vepa eigenaar en repareert het indien nodig. Waarom is dat een kans? Door een reparatieservice aan te bieden krijg je als ondernemer weer traffic naar je bedrijf. Zo zou het kunnen leiden tot klantbehoud.

Hoe kan een reparatieservice een succesvol verdienmodel worden? Dit vraagt nader onderzoek, om te bepalen: wat is de tijd die nodig is voor reparatie en wat is de financiële winst uit reparatie? Wat zou de verhouding tussen de inkomsten uit ‘verkochte gerepareerde producten en totaal verkochte producten’ moeten zijn om groei in aantal reparaties te stimuleren? Allemaal zaken die we onderzoeken tijdens een CIRCO Track.

Niet alle producten kunnen worden gerepareerd

Niet alle producten kunnen worden gerepareerd, maar de meeste producten bevatten wel waardevolle onderdelen met een hogere waarde dan de eerder gebruikte grondstoffen. Zo revitaliseert Vepa bestaande meubels bij de klant. Hierbij worden meubels geïnventariseerd op herbruikbare onderdelen. Alleen de onderdelen die aan vervanging toe zijn worden verwisseld, ook als nieuwe onderdelen op maat gemaakt moeten worden.

Recreatie- en toerismebranche

In de sector consumptiegoederen organiseren we met diverse netwerkpartners Tracks in de recreatie- en toerismebranche. Eén van de netwerkpartners is Circulair Friesland.

Hanneke Schmeink, Aanjager Recreatie & Toerisme bij Circulair Friesland: “Op dit moment zijn het spannende tijden voor ondernemers in de vrijetijdssector. Hoe lang de intelligente lock-down gaat duren is onzeker. Toch komt er een tijd na de lock-down. Een periode die ook kansen biedt.  Deze dagen maken steeds duidelijker dat naar buiten gaan en recreëren zo enorm belangrijk zijn. Waar we in de sector al een trend zagen in bewuster reizen en toenemend belang van betekenisvol en puur, komt daar nu lokaal bij. Daarbij denken we juist nu na over onze systemen en hoe we overgaan van gericht op meer naar gericht op beter. ‘Recreatie dichtbij huis’ gaat ongetwijfeld een revival maken en de ‘kwaliteitstoerist’ een opmars.

Om tegemoet te komen aan de wensen en verwachtingen van die toerist van de toekomst kunnen circulaire producten en diensten interessante aanknopingspunten bieden. Daarnaast biedt het kansen om als bedrijf onderscheidend te zijn. Bovendien kunnen circulaire businessmodellen in toeristisch-recreatieve bedrijven geld besparen of opleveren.”

beeld: CIRCO-alumnus Slow Cabins

Nieuwe klant-leverancier-relaties

Denk bijvoorbeeld aan circulaire inrichting. Circulaire businessmodellen kunnen het bedrijf geld opleveren. Klant-leverancier relaties veranderen en nieuwe relaties ontstaan. Voor de ondernemer in de recreatiebranche kan functionaliteit belangrijker zijn dan eigenaar zijn van het product. Dit kan zorgen voor betere kostenbeheersing. Vaste kosten kunnen veranderen in variabele kosten en zorgen voor financiële flexibiliteit.

Voor de leverancier kan het bijvoorbeeld winstgevend zijn om verantwoordelijk te blijven voor zijn product. Door als ondernemer in de recreatiebranche voorafgaand aan aanbestedingsprocessen, in de ontwerpfase, samen met leveranciers al na te denken over de realisatie van circulaire inrichting en technische uitwerking, worden keuzes rondom circulariteit beter geborgd. 

Mode- en textielbranche

Onze netwerkpartner Modint, brancheorganisatie voor onder meer mode en textiel, is vanaf dag één van de coronacrisis betrokken bij de landelijke coördinatie beschermend textiel. Ook is Modint door het crisisteam gevraagd om na te denken over lokale productie.

Modint: “We zijn aan het onderzoeken of bepaalde protectiejassen met alternatief beschikbaar materiaal de juiste eigenschappen kunnen worden toegedicht en volgens nieuwe testmethodes ook gecertificeerd kunnen worden in Nederland. Ook als het eindresultaat een draaiboek is voor een volgende crisis, dichtbij of in een verdere toekomst, of een nieuwe blik op het flexibel inrichten van de productieketen, is dat een waardevolle uitkomst. Want we denken weer eens goed na over wat reshoring (productie terughalen uit lagelonenlanden, red.) in de textiel betekent en tegen welke prijs anno 2020, en hebben ons netwerk dat hier een toegevoegde waarde heeft weer goed scherp.”

Het is interessant om te zien hoe fabrieken omschakelen en opeens een ander product produceren. Bedrijven zijn dus wel flexibel maar dan moet je wel je grondstoffen hebben. Heb ik stof of garen op de plank? Deze komen vaak niet uit Europa. Verschillende bedrijven zijn bezig om te werken aan een circulaire textielketen. Door de urgentie komen we hopelijk nu wel in een stroomversnelling om retourstromen terug te halen en deze als grondstof en circulair product terug te brengen in de keten.

Seizoensloos ontwerpen

In het afgelopen jaar hebben we samen met Modint en een grote groep bedrijven in bedrijfskleding circulaire stappen gezet. Bedrijven in bedrijfskleding werken in een ander ritme en de kleding is minder seizoensafhankelijk dan in de fashion-industrie. Zij zijn meer bereid om stappen te nemen naar een circulaire economie omdat de behoefte groter is, men meer volume inkoopt en circulariteit steeds meer een rol speelt in aanbestedingen.

Anders denken over de mode-industrie wordt nu zichtbaar door het effect van COVID-19. Zelfs het hogere fashion-segment beaamt dit. Ontwerper Giorgio Armani heeft onlangs aangekondigd om de verkoop van zijn zomercollectie te verlengen tot september. Hij is klaar met het huidige modesysteem en zet een stap in de richting van verandering.

Waarom durft bijna niemand te beginnen aan een verandering in de manier van werken in fashion, gevangen als ze zijn in hun snelle productcyclus en hogere volumes? Er liggen kansen om het modesysteem anders in te richten, om overproductie van kleding te voorkomen, het ritme van de commerciële modeseizoenen anders te ontwerpen en hiermee een andere (niet versnelde) productiecyclus te ontwikkelen. En om andere verdienmodellen te hanteren die niet alleen zijn gebaseerd op hogere productievolumes, maar andere klantcontacten en diensten. Circulaire businessmodellen bieden hierin aanzienlijke kansen: denk aan het verlengen van de levensduur van producten door te leasen, huren, lenen, ruilen en repareren. Hoe verdien je daaraan? Allemaal zaken die je stapsgewijs uitwerkt tijdens een CIRCO Track.

Textielpulp uit Enschede

Oud-CIRCO-deelnemer textielinzamelaar Sympany vindt dat de coronacrisis het belang en de urgentie bevestigt om te blijven werken aan de ontwikkeling van een circulaire textielketen. Tijdens de CIRCO Track werkte Sympany aan een traceerbare circulaire oplossing voor kleding en textielstromen. Het bedrijf wil data (gegevens over de samenstelling en de verwerkingsmogelijkheden) koppelen aan kleding en textiel. Ook wil Sympany bedrijven ontzorgen in het inzamelen, sorteren en circulair verwerken van textiel naar grondstof.

Daarnaast werkt Sympany mee aan het verwerken van ingezameld textiel naar hoogwaardig nieuw textiel. Dat is waar SaXcell voor staat. In een proeffabiek in Enschede worden oude katoenvezels door een duurzaam recycle-proces omgezet in nieuwe cellulosevezels, genaamd SaXcell. Met een productie van 100 kilo vezelpulp per dag gebeurt dit voor het eerst op grotere schaal. Dit is mogelijk dankzij een consortium van investeerders dat op 9 april jl. een aandeelhoudersovereenkomst is aangegaan, waarmee de productie van SaXcell van start kan.

Samenwerking in de keten

SaXcell is een samenwerking tussen hogeschool Saxion, de vijf uitvinders, Sympany, WeVoTex en drie Turkse textielbedrijven: Ugurlular, Modeko en Selin Tekstil. Met het ondertekenen zijn alle partijen mede-eigenaar van SaXcell B.V. Elke aandeelhouder neemt een deel van de textielproductieketen voor zijn rekening. Samen creëren zij een circulair proces van post-consumer textiel tot gerecycled textiel.

Dit textiel wordt in de productiefaciliteit in Nederland tot kleine deeltjes ontrafeld, ook wel vervezeling genoemd. Daarna vindt via het recycleproces van SaXcell de pulpproductie plaats. De pulp gaat vervolgens naar Turkije, waar de partnerbedrijven er met een natspinproces garen en doek van maken.

Alleen al in Nederland wordt jaarlijks 145 miljoen kilo textiel weggegooid. Hiervan is ongeveer 65% geschikt om te recyclen. Het recycleproces is milieuvriendelijker dan de productie van katoen: het kost géén landbouwgrond, pesticiden, insecticiden én verbruikt minder water. Daarnaast kan het oplosmiddel om te recyclen voor meer dan 99% worden hergebruikt. De SaXcell-vezel zelf kan ook vele malen gerecycled worden. Het resultaat is een milieuvriendelijk, 100% gerecycled en eindeloos recyclebaar product.

Oplossingen zoals SaXcell zijn hard nodig om het maatschappelijke probleem van de vervuilende textielindustrie aan te pakken. Bovendien bevestigt de coronacrisis het belang en de urgentie van het blijven werken aan de ontwikkeling van een circulaire textielketen. Sympany-directeur Erica van Doorn bevestigt dit: “Meer en betere recycling van textiel dichter bij huis draagt bij aan de oplossing om processen in tijden als deze draaiende te houden.”

Stella van Himbergen
Stella van Himbergen

Bij CIRCO is Stella Sectorcoördinator Consumptiegoederen en trainer.

Stel een vraag

Discussieer mee