Verpakkingen: hoe maken we ze onderdeel van de circulaire economie?

Blog

Nu we veel thuis zijn, worden we nog meer geconfronteerd met onze haat-liefde verhouding met verpakkingen. We maken er enerzijds dankbaar gebruik van, maar na gebruik ergeren we ons aan het afval. Vrijwel niemand zal het nut en de noodzaak ontkennen van verpakkingen voor het waarborgen van de hygiëne, het bundelen, beschermen en het voorkomen van voedselverspilling. Maar kan het niet wat minder?

Siem Haffmans

ptf

 

Om te zorgen dat verpakkingen een onderdeel worden van de circulaire economie, is een andere manier van denken nodig. Hoe kunnen we verpakkingen circulair maken en welke kansen zijn er om dit op een aantrekkelijke en succesvolle manier te doen?

Reduceren en vertragen

Allereerst moeten we proberen de gigantische stroom verpakkingen te reduceren en vertragen, door het voorkomen van het onnodig gebruik en hergebruik van verpakkingen. Hierbij staan de eisen voor hygiëne en volksgezondheid uiteraard voorop, dus de grote uitdaging is hoe we hergebruik aantrekkelijk en veilig kunnen maken. Voor een groot aantal producten is dit mogelijk. Pieter Pot heeft inmiddels een assortiment van ruim 250 ‘verpakkingsvrije’ artikelen. In plaats van plastic verpakkingen zitten de producten in herbruikbare weckpotten. Maar hergebruik van verpakkingen is helaas niet voor alle producten en situaties mogelijk.

Beheersen van de flow

Waar hergebruik niet mogelijk is, is het van essentieel belang om controle te krijgen over de stroom verpakkingen die je op de markt brengt. Dit kan gebeuren met een collectief ‘open’ systeem, zoals de inzameling van kunststof verpakkingen en drankkartons. Bij een open systeem zullen er echter altijd lekverliezen blijven. Met een gesloten systeem kun je de stroom beter beheersen. Denk hierbij aan statiegeld en retoursystemen waarbij het eigendom en de verantwoordelijkheid voor het inzamelen, schoonmaken, controleren, hergebruiken en recyclen bij de producent blijft. De keuze voor herbruikbare verpakkingen of voor het inzamelen en recyclen van verpakkingen, zal afhangen van de gebruikssituatie en de infrastructuur van verschillende landen. Maar dat het in de toekomst anders moet lijkt duidelijk.

Wat betekent dit voor gebruikers?

In een circulaire economie zullen we ‘gebruikers’ worden in plaats van ‘consumenten’. Soms ligt de verantwoordelijkheid voor het hergebruiken, schoonmaken en hervullen van verpakkingen bij de gebruiker, maar vaak wordt deze gefaciliteerd door een bedrijf. Dit betekent dat er soms wat meer tijd en inspanning van ons zal worden gevraagd om verpakkingen weer netjes in te leveren, in ruil voor een schone en leefbare wereld. Circulaire oplossingen zijn vaak ook iets duurder, maar wat kost eigenlijk het opruimen van de straten, rivieren en oceanen?

Wat betekent dit voor ontwerpers?

Voor ontwerpers betekent dit dat ze verpakkingsoplossingen gaan ontwikkelen die onderdeel vormen van een circulair systeem. Hierbij zijn verschillende ontwerpstrategieën mogelijk die afhankelijk van de gebruikssituatie gekozen kunnen worden. Je kunt op zoek gaan naar radicaal vernieuwende concepten (rethink), of kiezen voor herbruikbare producten die in zijn geheel of gedeeltelijk hergebruikt kunnen worden. Of je richt je op het verminderen van de productstroom en het gebruik van recycled of biobased materialen die uiteraard geschikt moeten zijn voor recycling.

Aan de overheid en NGO’s de schone taak om koplopers te belonen en achterblijvers die blijven volharden in de lineaire economie hier op aan te spreken. Circulaire verpakkingen zijn het nieuwe normaal, dus zorg dat je er klaar voor bent.

Hoe krijgen we grip op de alsmaar groeiende stroom verpakkingen en verbruiksproducten? Dat is het centrale thema in het boek ‘Products that flow’, geschreven door Siem Haffmans, senior-adviseur bij Partners for Innovation, i.s.m. Ed van Hinte, Marjolein van Gelder en vormgever Yvo Zijlstra. Het boek reikt inspirerende oplossingen aan voor zowel circulaire businessmodellen als ontwerpstrategieën en is sinds april 2020 beschikbaar in een Nederlandstalige uitgave. Het boek is voor €29,95 te bestellen bij uitgeverij BISpublishers.

Siem Haffmans

Siem ondersteunt bedrijven bij succesvolle productinnovaties met zijn kennis van duurzaamheid, design, productie, materialen en recycling. Hij verbindt bedrijven uit verschillende markten aan elkaar, die samen winstgevende circulaire oplossingen kunnen realiseren. Vanuit zijn achtergrond als Industrieel Ontwerper (TU Delft) geeft hij al meer dan 25 jaar strategisch advies op het gebied van de transitie naar een Circulaire Economie. Hij werkt als strategisch adviseur bij Partners for Innovation en werkte eerder o.a. als onderzoeker bij TNO en als (gast)docent op de Gerrit Rietveld Academie, TU Delft en het Nederlands Verpakkingscentrum.

Ook is hij auteur van Products that Flow, een boek met circulaire ontwerpstrategieën en businessmodellen voor fast moving consumer goods.

Bij CIRCO is Siem trainer.

Stel een vraag

Discussieer mee